Odfrankowienie oznacza potoczne określenie usunięcia z umowy niedozwolonego mechanizmu powiązania kredytu z kursem CHF przy zachowaniu pozostałej części umowy. Nie jest tym samym co stwierdzenie nieważności całej umowy ani przewalutowanie uzgodnione z bankiem. Nie można też założyć, że kredytobiorca swobodnie wybierze dowolny z tych rezultatów. Najpierw trzeba ustalić, jakie skutki wynikają z konkretnej umowy i przepisów.
Na czym miało polegać odfrankowienie?
W typowym ujęciu odfrankowienie zakładało przeliczenie kredytu tak, jakby od początku nie stosowano zakwestionowanych przeliczeń walutowych, przy pozostawieniu innych zasad umownych, w tym oprocentowania. Następnie porównywano rzeczywiście pobrane raty z ratami należnymi według tak odtworzonego harmonogramu. Różnica mogła stanowić podstawę żądania zwrotu.
Punktem wyjścia jest art. 385¹ § 2 k.c., zgodnie z którym po wyłączeniu niedozwolonego postanowienia strony pozostają związane umową w pozostałym zakresie. Warunkiem jest jednak możliwość dalszego obowiązywania takiej umowy. Przepis nie daje sądowi uprawnienia do dowolnego napisania nowego kontraktu odpowiadającego oczekiwaniom jednej ze stron.
Dlaczego nie można obiecać utrzymania umowy bez CHF?
W uchwale z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, Sąd Najwyższy przyjął, że niedozwolonego postanowienia określającego kurs nie można zastąpić innym sposobem ustalania kursu wynikającym z prawa lub zwyczajów. Wskazał również, że jeżeli nie da się ustalić wiążącego strony kursu w umowie indeksowanej albo denominowanej, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Dlatego samo wykreślenie odesłania do tabeli banku nie wystarcza do przyjęcia, że pozostaje kredyt złotowy z oprocentowaniem przewidzianym dla CHF. Trzeba przeanalizować konstrukcję zobowiązania i znaczenie zakwestionowanych postanowień. Nie istnieje również uniwersalny procent obniżenia salda, który można rzetelnie obiecać przed wykonaniem tej analizy.
Czym różni się nieważność i jakie wymaga rozliczenie?
Jeżeli umowa nie wiąże w całości, rozliczenie dotyczy świadczeń spełnionych bez skutecznej podstawy umownej. Znaczenie mają art. 405 i 410 k.c. Należy ustalić wypłacony kapitał, wpłaty kredytobiorcy, waluty płatności oraz ewentualne wcześniejsze rozliczenia stron.
Ustalenie nieważności nie oznacza, że można pominąć kwotę udostępnioną przez bank. W konkretnej sprawie trzeba zbadać również żądania banku, potrącenia, wymagalność i przedawnienie. Suma żądana w pozwie nie zawsze odpowiada końcowemu efektowi finansowemu po rozliczeniu obu stron.
Czy ugoda z bankiem jest odfrankowieniem?
Ugoda, o której mowa w art. 917 k.c., opiera się na wzajemnych ustępstwach. Może przewidywać przeliczenie kredytu na złote, zmniejszenie salda, zwrot określonej kwoty albo zakończenie zobowiązania. Jej treść wynika z negocjacji, a nie z automatycznego zastosowania skutków usunięcia niedozwolonych postanowień.
Przed podpisaniem porównaj przede wszystkim:
- kwotę do otrzymania lub dopłaty i termin rozliczenia;
- pozostałe saldo, oprocentowanie i koszt dalszej spłaty;
- zakres zrzeczenia się roszczeń przez obie strony;
- rozliczenie kosztów procesu, jeśli sprawa już się toczy;
- warunki uzyskania dokumentów potrzebnych do wykreślenia hipoteki.
Propozycję ugody warto ocenić łącznie z możliwym wynikiem procesu, czasem oczekiwania i kosztami prowadzenia sprawy. Sama informacja o obniżeniu raty nie pokazuje pełnego ekonomicznego skutku porozumienia.
Od jakich dokumentów zacząć?
Do porównania wariantów potrzebne są umowa z regulaminem, aneksy, historia wypłat i spłat, aktualne saldo oraz pełny projekt ugody. Przygotuj także wcześniejsze reklamacje, wezwania i otrzymane pisma procesowe. Pozwala to sprawdzić, czego dotyczy propozycja banku oraz które kwestie nadal pozostają nierozliczone.
Analizuję kredyty frankowe i pomagam porównać skutki dostępnych rozwiązań, przygotować stanowisko do negocjacji lub roszczenia sądowe. Jeżeli chcesz omówić swoją umowę albo projekt porozumienia, skontaktuj się ze mną.
Podstawy prawne i źródła
- Kodeks cywilny, art. 385¹ § 2, 405, 410 i 917
- Uchwała SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, pkt 1–2
Autor: Marcin Kamiński, radca prawny.