Jak sprawdzić, czy umowa kredytu frankowego zawiera klauzule abuzywne?

Umowę frankową warto sprawdzić pod kątem zasad przeliczania waluty, informacji o ryzyku oraz rzeczywistego wpływu kredytobiorcy na jej treść. Sama obecność franka szwajcarskiego ani wzrost rat nie przesądzają o niedozwolonym charakterze postanowień. Ocena wymaga zestawienia umowy i regulaminu z okolicznościami ich podpisania. Poniższe wskazówki pomagają przygotować dokumenty i rozpoznać kwestie wymagające analizy prawnej.

Kiedy postanowienie umowne jest niedozwolone?

Podstawą jest art. 385¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Ochrona obejmuje nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy jednoznacznie sformułowanych postanowień określających główne świadczenia stron. Niejednoznaczność ma więc szczególne znaczenie przy tej ostatniej kategorii; nie jest odrębnym warunkiem koniecznym abuzywności każdego zapisu.

Najpierw należy ustalić cel kredytu. Art. 22¹ k.c. wiąże status konsumenta z brakiem bezpośredniego związku czynności z działalnością gospodarczą lub zawodową. Sam fakt prowadzenia firmy nie rozstrzyga sprawy. Ważne są przeznaczenie finansowania i okoliczności zawarcia konkretnej umowy.

Które zapisy sprawdzić w pierwszej kolejności?

W umowie i regulaminie znajdź postanowienia opisujące wypłatę, ustalenie salda oraz spłatę rat. Sprawdź:

  • jaką kwotę i walutę wskazano jako kwotę kredytu;
  • według jakiego kursu przeliczano wypłatę i każdą ratę;
  • czy odesłanie do tabeli banku wyjaśniało obiektywne zasady ustalania kursów;
  • czy bank mógł jednostronnie wpływać na wysokość zobowiązania;
  • jak przedstawiono wpływ zmiany kursu na ratę i saldo zadłużenia.

Brak odwołania do kursu NBP sam w sobie nie oznacza abuzywności. Istotne jest to, czy mechanizm był przejrzysty i nie przyznawał bankowi nieuzasadnionej swobody. Podobnie podpisane oświadczenie o znajomości ryzyka trzeba ocenić wraz z informacjami rzeczywiście przekazanymi przed podpisaniem umowy.

Czy podpisanie umowy oznacza indywidualne uzgodnienie?

Nie. Art. 385¹ § 3 k.c. każe badać rzeczywisty wpływ konsumenta na treść postanowienia. Wybór kwoty, okresu spłaty lub produktu z oferty nie jest automatycznie negocjacją klauzuli przeliczeniowej. Jeżeli bank powołuje się na indywidualne uzgodnienie, powinien je wykazać zgodnie z § 4 tego przepisu.

Dlatego zachowaj wniosek kredytowy, propozycje zmian, korespondencję z doradcą, symulacje i informacje o ryzyku. Pomocne będzie również krótkie opisanie rozmów poprzedzających podpisanie dokumentów: co wyjaśniono, o co pytano i które warunki przedstawiono jako niepodlegające zmianie.

Dlaczego liczy się chwila zawarcia umowy?

Art. 385² k.c. nakazuje uwzględniać stan z chwili zawarcia umowy. Sąd Najwyższy potwierdził tę zasadę w uchwale siedmiu sędziów z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17. Późniejszy sposób wyznaczania kursów nie zastępuje oceny uprawnień przyznanych bankowi w pierwotnej umowie.

Aneks, spłacanie rat bezpośrednio w CHF lub całkowita spłata kredytu wymagają uwzględnienia przy ocenie sprawy, lecz nie oznaczają automatycznego usunięcia pierwotnej wadliwości. Treść późniejszych oświadczeń może natomiast mieć znaczenie dla zakresu roszczeń, dlatego nie należy pomijać żadnego aneksu ani ugody.

Jak przygotować analizę i dalsze działania?

Zgromadź umowę, właściwy regulamin, wszystkie aneksy, dokumenty z etapu zawierania kredytu, historię wypłat i spłat oraz korespondencję z bankiem. Jeśli kredyt został zamknięty, dołącz dokument potwierdzający rozliczenie. Wskaż, czy bank przedstawił już propozycję ugody lub własne żądanie zapłaty.

Stwierdzenie abuzywności wymaga następnie oceny, czy umowa może obowiązywać bez zakwestionowanych zapisów i jak rozliczyć dokonane świadczenia. Pomagam w analizie umów kredytów frankowych, określeniu roszczeń i przygotowaniu dalszego postępowania. W sprawie dokumentów i zasad współpracy możesz skontaktować się telefonicznie, e-mailowo lub przez formularz.

Podstawy prawne i źródła

Autor: Marcin Kamiński, radca prawny.