Błąd lekarski: odpowiedzialność cywilna i karna

Podejrzenie błędu lekarskiego może prowadzić do sprawy cywilnej, karnej albo obu postępowań. Każde z nich ma inny cel i wymaga ustalenia innych przesłanek. Pacjent dochodzący rekompensaty nie musi najpierw uzyskać wyroku skazującego lekarza. W pierwszej kolejności warto ustalić, co wydarzyło się podczas leczenia i jakie dokumenty to potwierdzają.

Czy nieudane leczenie zawsze oznacza błąd?

Nie każdy brak poprawy, powikłanie lub pogorszenie stanu zdrowia świadczy o nieprawidłowym postępowaniu. Ocenia się między innymi dostępne informacje, stan wiedzy medycznej, prawidłowość diagnostyki, wybór metody leczenia i należytą staranność. Prawa pacjenta do świadczeń odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej oraz udzielanych z należytą starannością wynikają z art. 6 i 8 ustawy o prawach pacjenta.

Określenie „błąd lekarski” nie jest nazwą jednego przestępstwa ani podstawą automatycznej wypłaty pieniędzy. Nie należy go również utożsamiać z ustawową definicją zdarzenia medycznego stosowaną przy świadczeniach z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych.

Za co odpowiada się cywilnie?

Sprawa cywilna służy przede wszystkim naprawieniu szkody i krzywdy. Przy odpowiedzialności opartej na winie trzeba ustalić zawinione działanie albo zaniechanie, szkodę oraz odpowiedni związek przyczynowy. Znaczenie mają art. 415 i 361 k.c., a w przypadku odpowiedzialności podmiotu za personel także art. 430 k.c. Właściwa podstawa zależy od organizacji udzielania świadczenia.

Żądanie może obejmować zwrot uzasadnionych kosztów leczenia i opieki, utracone dochody, zadośćuczynienie, a przy spełnieniu warunków także rentę. Podstawy tych świadczeń określają między innymi art. 444–445 k.c. Po śmierci pacjenta mogą powstać roszczenia innych osób na zasadach art. 446 k.c. Trzeba indywidualnie ustalić, komu i w jakim zakresie przysługują.

Odrębnej oceny wymaga zawinione naruszenie praw pacjenta, na przykład prawa do informacji lub świadomej zgody. Art. 4 ustawy o prawach pacjenta przewiduje podstawę zadośćuczynienia za takie naruszenia; nie każde uchybienie dokumentacyjne samo w sobie oznacza zasadność roszczenia.

Kiedy możliwa jest odpowiedzialność karna?

W sprawie karnej bada się, czy konkretna osoba popełniła czyn spełniający znamiona przestępstwa. Zależnie od okoliczności mogą mieć znaczenie przepisy o nieumyślnym spowodowaniu śmierci, uszczerbku na zdrowiu albo narażeniu na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku: art. 155, 156, 157 i 160 Kodeksu karnego.

Nie wystarczy wskazać, że pacjent doznał szkody. Konieczne jest zbadanie obowiązków danej osoby, naruszenia reguł postępowania, możliwości przewidzenia zagrożenia oraz związku jej zachowania z zarzucanym skutkiem. Kwalifikacja prawna zależy od ustalonych faktów, dlatego zawiadomienie powinno przede wszystkim rzeczowo opisywać zdarzenia i dostępne dowody.

Czy trzeba czekać na zakończenie sprawy karnej?

Wytoczenie powództwa cywilnego nie jest uzależnione od wcześniejszego skazania. Zgodnie z art. 11 k.p.c. prawomocny wyrok skazujący wiąże sąd cywilny co do popełnienia przestępstwa. Nie rozstrzyga jednak automatycznie wysokości wszystkich roszczeń cywilnych. Brak skazania nie przesądza sam w sobie o braku podstaw do odszkodowania.

Przebieg postępowania karnego może wpłynąć na postępowanie cywilne, w tym na decyzję o jego zawieszeniu. Nie należy jednak odkładać analizy przedawnienia tylko dlatego, że sprawę bada prokuratura. Znaczenie czynności podjętych w poszczególnych postępowaniach trzeba ocenić osobno.

Jak przygotować dokumenty i zakres pomocy?

Przydatne są pełna dokumentacja medyczna, chronologia leczenia, rachunki, informacje o utraconych dochodach oraz korespondencja z placówką. Jeżeli postępowanie już trwa, należy przygotować również sygnaturę, doręczone postanowienia i posiadane opinie biegłych. Warto wyraźnie oddzielić własne obserwacje od informacji przekazanych przez lekarzy.

Pomagam ocenić podstawy roszczeń i ustalić, jakie dowody są potrzebne w sprawie cywilnej. Analizuję również wpływ istniejących rozstrzygnięć karnych na dochodzenie rekompensaty. Możesz opisać sprawę przez e-mail, telefonicznie lub za pomocą formularza na stronie Kontakt.

Podstawy prawne i źródła

Autor: Marcin Kamiński, radca prawny.